خواص میوه ها وسبزیجات
خدایاازنعمتهایی که به ماارزانی داشتی تراشکرمیکنیم 
قالب وبلاگ

تمرهندی ، میوة نیامدار درخت همیشه سبز استوایی بزرگی از تیرة ارغوانیان ، با نام علمی تاماریندوس ایندیکا ، حاوی دانه هایی سفت و میانبرِ آبدار ترش و شیرین است.

رویشگاه . منشأ این گیاه در هند و افریقای شمالی بوده است ولی اکنون در بیشتر نواحی استوایی می روید. نام آن («خرمای هندی ») حاکی است که این گیاه از هند به نواحی دیگر راه یافته است . درخت تمرهندی بیش از بیست متر بلندی و 8 ر1 تا 4ر2 متر ضخامت دارد و در بعض مناطق جهان ، از جمله در استانهای بلوچستان و هرمزگان ، به عنوان درختی زینتی و برای استفاده از میوة خوراکی آن کاشته شده است .



طبع . بیشتر حکیمان طبع تمرهندی را سرد و خشک در درجة دوم یا سوم دانسته اند . اما بعضی مانند حکیم مؤمن طبع آن را سرد در سوم و خشک در دوم و عقیلی علوی شیرازی ، با تفکیک تمرهندی به دو نوع سرخ تیره و سرخ کم رنگ ، طبیعت هر دو را سرد در درجة اول و خشک در درجة دوم ذکر کرده اند. ماسرجویه تمرهندی را با آلو مقایسه کرده ، لطافت و رطوبت آن را کمتر از آلو دانسته است .

مصارف دارویی . تمرهندی از قدیم در بعض کشورهای افریقایی و عربی ، علاوه بر مصرف خوراکی ، مصارف دارویی نیز داشته است . شاید قدیمترین اشاره به این گیاه و خواص درمانی آن از آنِ ابوجُرَیجِ راهب  باشد: «صفرا را فرو می نشاند و عطش را رفع می کند و حالت قی ء شدید را تسکین می دهد و معدة سست شده از بسیاریِ قی ء را جمع می کند.»



و روده ها را پاک می کند» و به نقل از مؤلفی نامشخص می گوید که «مسهل اخلاط سوزان است و خوردن آن حکّه (= خارش ) را از میان می برد و مضمضة آن برای قلاع (= آفت دهان ) سودمند و برای خفقان حاد (= طپش حادّ قلب ) نافع است ». وی همچنین به استعمال دانة تمرهندی درتهیة ضماد شکسته بندی اشاره کرده است . انصاری شیرازی (ص 84)، ضمن تکرار مطالب پیشینیان ، در باب مضار تمرهندی می گوید: «تمرهندی مضر بود به سینه و سرفه و مصلح وی شراب بنفشه و خشخاش و بدل وی اِجّاص بود.» مایرهوف (همانجا) به کاربردی شبیه به کاربرد امروزی تمرهندی اشاره می کند: «از آن به عنوان ملیّن و برای تهیة شربتهای خنک ] کننده [ استفاده می کنند.»

از میان متأخرین نیز عقیلی علوی شیرازی (همانجا) مطالب پیشینیان ، از جمله داوود انطاکی (همانجا) و حکیم مؤمن (همانجا)، را با اضافاتی به تفصیل بیان می کند، از جمله می گوید: «اهل هند آشامیدن نَقوع (= خیسانده ) آن را برای جذام نافع می دانند» و در بیان مضرات آن می افزاید، زیاده روی در خوردن آن موجب خراش روده و سرفه و سرگیجه می شود و ناشتا خوردن و مصرف کال و نورس آن نیز سبب گرفتگی گلو و نفخ شدید و سوءهاضمه می گردد که داروی آن خوردن کتیرا، خشخاش ، بنفشه ، عناب و لعاب بهدانه همراه با اندکی شیرینی و بدل آن آلوی سیاه ، و در برخی حالات زرشک ، است . وی در ادامه خواصی چند برای دیگر اجزای این گیاه از جمله دانه ، برگ و پوست درخت ذکر می کند.

آخرین مورد استعمال دارویی تمرهندی که یافتیم درکتاب النباتات الطبیة السودانیة الواعدة تألیف جمال الطیب بشری غزالی است که می نویسد: «میوة آن را با قرنفل (= میخک ) و کرکدی (؟) جهت درمان مالاریا و یرقان می جوشانند» .

مصرف خوراکی . بُسحاق اَطعمه در چندین مورد تمرهندی را یاد کرده است . در دورة صفوی  محمدعلی باورچی بغدادی طرز تهیة آش تمرهندی  و نور اللّه آشپزباشی ، آشپز شاه عباس اول ، طرز تهیة قلیة تمر ] هندی [  و آش تمر ] هندی [  را ذکر کرده اند. میرزا علی اکبرخان آشپزباشی ، آشپز ناصرالدین شاه قاجار، از تمرهندی به عنوان چاشنی اصلی آش تمرهندی  و یکی از اجزای ترشی بادام  یاد کرده است .

امروزه ، تمرهندی کاربرد درمانی سنّتی خود را، بخصوص در ایران ، تقریباً از دست داده و صرفاً به مصرف خوراکی می رسد؛ از جمله می توان به ربّ/ شیرة تمرهندی اشاره کرد که برای تهیة آن تمرهندی را در آب خیسانده ، چنگ می زنند یا می جوشانند و سپس از صافی می گذرانند. ربّ تمرهندی چاشنی لاینفک قلیه ماهی ، معروفترین خورش بندرهای خلیج فارس ، آبادان و خرمشهر است که اجزای ترکیبی این غذا، فیلة ماهی ، پیاز، سیر، سبزی معطر، فلفل و گوجه فرنگی و ادویة کاری است . همچنین اهل جنوب پیش از تنوری کردن ماهی پوست آن را به شیرة تمرهندی آغشته می کنند. آش تمرهندی و خورش بامیه از دیگر خوراکهایی هستند که چاشنی آنها شیرة تمرهندی است (برای دستور تهیة این خوراکها، از جمله رجوع کنید به دریابندری ، . تمرهندی را بیشتر، کودکان به عنوان نوعی از تنقلات می خورند و بعلاوه ، در تهیة شربتی گوارا نیز کاربرد دارد.

 


موضوعات مرتبط: میوه ها
[ 87/11/07 ] [ 15 ] [ احمد ]
.: Weblog Themes By WeblogSkin :.
درباره وبلاگ

امیدوارم بتوانم تادرخصوص فواید نعمات خداوندمتعال به اندازه ذره ای اطلاعات جمع آوری کرده تابیشتربه لطف وکرم الهی پی ببریم باامیدیاری ازشمادوستان
ایران رمان