خواص میوه ها وسبزیجات
خدایاازنعمتهایی که به ماارزانی داشتی تراشکرمیکنیم 
قالب وبلاگ

تمرهندی ، میوة نیامدار درخت همیشه سبز استوایی بزرگی از تیرة ارغوانیان ، با نام علمی تاماریندوس ایندیکا ، حاوی دانه هایی سفت و میانبرِ آبدار ترش و شیرین است.

رویشگاه . منشأ این گیاه در هند و افریقای شمالی بوده است ولی اکنون در بیشتر نواحی استوایی می روید. نام آن («خرمای هندی ») حاکی است که این گیاه از هند به نواحی دیگر راه یافته است . درخت تمرهندی بیش از بیست متر بلندی و 8 ر1 تا 4ر2 متر ضخامت دارد و در بعض مناطق جهان ، از جمله در استانهای بلوچستان و هرمزگان ، به عنوان درختی زینتی و برای استفاده از میوة خوراکی آن کاشته شده است .



طبع . بیشتر حکیمان طبع تمرهندی را سرد و خشک در درجة دوم یا سوم دانسته اند . اما بعضی مانند حکیم مؤمن طبع آن را سرد در سوم و خشک در دوم و عقیلی علوی شیرازی ، با تفکیک تمرهندی به دو نوع سرخ تیره و سرخ کم رنگ ، طبیعت هر دو را سرد در درجة اول و خشک در درجة دوم ذکر کرده اند. ماسرجویه تمرهندی را با آلو مقایسه کرده ، لطافت و رطوبت آن را کمتر از آلو دانسته است .

مصارف دارویی . تمرهندی از قدیم در بعض کشورهای افریقایی و عربی ، علاوه بر مصرف خوراکی ، مصارف دارویی نیز داشته است . شاید قدیمترین اشاره به این گیاه و خواص درمانی آن از آنِ ابوجُرَیجِ راهب  باشد: «صفرا را فرو می نشاند و عطش را رفع می کند و حالت قی ء شدید را تسکین می دهد و معدة سست شده از بسیاریِ قی ء را جمع می کند.»



و روده ها را پاک می کند» و به نقل از مؤلفی نامشخص می گوید که «مسهل اخلاط سوزان است و خوردن آن حکّه (= خارش ) را از میان می برد و مضمضة آن برای قلاع (= آفت دهان ) سودمند و برای خفقان حاد (= طپش حادّ قلب ) نافع است ». وی همچنین به استعمال دانة تمرهندی درتهیة ضماد شکسته بندی اشاره کرده است . انصاری شیرازی (ص 84)، ضمن تکرار مطالب پیشینیان ، در باب مضار تمرهندی می گوید: «تمرهندی مضر بود به سینه و سرفه و مصلح وی شراب بنفشه و خشخاش و بدل وی اِجّاص بود.» مایرهوف (همانجا) به کاربردی شبیه به کاربرد امروزی تمرهندی اشاره می کند: «از آن به عنوان ملیّن و برای تهیة شربتهای خنک ] کننده [ استفاده می کنند.»

از میان متأخرین نیز عقیلی علوی شیرازی (همانجا) مطالب پیشینیان ، از جمله داوود انطاکی (همانجا) و حکیم مؤمن (همانجا)، را با اضافاتی به تفصیل بیان می کند، از جمله می گوید: «اهل هند آشامیدن نَقوع (= خیسانده ) آن را برای جذام نافع می دانند» و در بیان مضرات آن می افزاید، زیاده روی در خوردن آن موجب خراش روده و سرفه و سرگیجه می شود و ناشتا خوردن و مصرف کال و نورس آن نیز سبب گرفتگی گلو و نفخ شدید و سوءهاضمه می گردد که داروی آن خوردن کتیرا، خشخاش ، بنفشه ، عناب و لعاب بهدانه همراه با اندکی شیرینی و بدل آن آلوی سیاه ، و در برخی حالات زرشک ، است . وی در ادامه خواصی چند برای دیگر اجزای این گیاه از جمله دانه ، برگ و پوست درخت ذکر می کند.

آخرین مورد استعمال دارویی تمرهندی که یافتیم درکتاب النباتات الطبیة السودانیة الواعدة تألیف جمال الطیب بشری غزالی است که می نویسد: «میوة آن را با قرنفل (= میخک ) و کرکدی (؟) جهت درمان مالاریا و یرقان می جوشانند» .

مصرف خوراکی . بُسحاق اَطعمه در چندین مورد تمرهندی را یاد کرده است . در دورة صفوی  محمدعلی باورچی بغدادی طرز تهیة آش تمرهندی  و نور اللّه آشپزباشی ، آشپز شاه عباس اول ، طرز تهیة قلیة تمر ] هندی [  و آش تمر ] هندی [  را ذکر کرده اند. میرزا علی اکبرخان آشپزباشی ، آشپز ناصرالدین شاه قاجار، از تمرهندی به عنوان چاشنی اصلی آش تمرهندی  و یکی از اجزای ترشی بادام  یاد کرده است .

امروزه ، تمرهندی کاربرد درمانی سنّتی خود را، بخصوص در ایران ، تقریباً از دست داده و صرفاً به مصرف خوراکی می رسد؛ از جمله می توان به ربّ/ شیرة تمرهندی اشاره کرد که برای تهیة آن تمرهندی را در آب خیسانده ، چنگ می زنند یا می جوشانند و سپس از صافی می گذرانند. ربّ تمرهندی چاشنی لاینفک قلیه ماهی ، معروفترین خورش بندرهای خلیج فارس ، آبادان و خرمشهر است که اجزای ترکیبی این غذا، فیلة ماهی ، پیاز، سیر، سبزی معطر، فلفل و گوجه فرنگی و ادویة کاری است . همچنین اهل جنوب پیش از تنوری کردن ماهی پوست آن را به شیرة تمرهندی آغشته می کنند. آش تمرهندی و خورش بامیه از دیگر خوراکهایی هستند که چاشنی آنها شیرة تمرهندی است (برای دستور تهیة این خوراکها، از جمله رجوع کنید به دریابندری ، . تمرهندی را بیشتر، کودکان به عنوان نوعی از تنقلات می خورند و بعلاوه ، در تهیة شربتی گوارا نیز کاربرد دارد.

 


موضوعات مرتبط: میوه ها
[ ۸۷/۱۱/۰۷ ] [ 15 ] [ احمد ]
.: Weblog Themes By WeblogSkin :.
درباره وبلاگ

امیدوارم بتوانم تادرخصوص فواید نعمات خداوندمتعال به اندازه ذره ای اطلاعات جمع آوری کرده تابیشتربه لطف وکرم الهی پی ببریم باامیدیاری ازشمادوستان
امکانات وب
دریافت کد بارش برف
ایران رمان