نخود

 

نحوه استفاده : یکی از حبوبات مهم در آش رشته میباشد و خواص درمانی زیادی دارد که در زیر به آن اشاره خواهد شد.
خواص : نخود Chickpea
نام علمی Cicer arietinum
گياه شناسي
نخود گياهي است يكساله و از خانواده حبوبات كه بلندي بوته آن به حدود ۳۰سانتيمتر مي رسد .
ساقه اين گياهپ پوشيده از تارهاي غده اي است . برگهاي آن مركب از ۱۳تا ۱۷برگچه كوچك و دندانه دار مي باشد . گلهاي آن سفيد رنگ مايل به قرمز يا آبي بطورتك تك بر روي ساقه قرار درد . ميوه آن بصورت نيام و غلاف آن كوچك ،‌متورم و نوك تيز بطول ۲تا ۳سانتيمتر است كه در آن يك دانه نخود به رنگ نخودي يا سياه قرار دارد .
نخود يكي از حبوبات مغذي و انرژي زا و پر مصرف است
خواص داروئي:
نخود بعلت دارا بودن اسید هاي آمينه مختلف ،‌ويتامين ها و مواد معدني غذاي بسيار خوبي است .
نخود از نظر طب قديم ايران گرم و خشك است و با همه خواص بيشماري كه درد نفاخ و دير هضم مي باشد و نبايد در خوردن آن افراط كرد .

 

 

۱)نخود كمي ملين است
۲)نخود اثر ادرار آور و قاعده آور دارد
۳)نخود كرم كش است
۴)براي برطرف كردن درد سينه و ريه باي نخود را با كمي نمك پخت و آب ژله مانند آنرا خورد .
۵)روغن نخود براي تقويت مو موثر است شب ها آن را به سر بماليد و صبح مو را بشوئيد
۶)روغن نخود را اگر به سر بماليد سردرد را شفا مي دهد .
۷)روغن نخود را بر روي دنداني كه درد مي كند بماليد درد را برطرف خواهد كرد .
۸)روغن نخود را اگر به زيرشكم بماليد براي تقويت نيروي جنسي موثر است
۹)افراد گرم مزاج بايد نخود را با سكنجبين بخورند تا از نفخ شكم جلوگيري كند
۱۰) نخود را مي توان براي دفع رسوبات دري و درمان زردي بكار برد
۱۱)نخود درمان كننده قولنج هاي كليوي است
۱۲)نخود را بصورت در در آورید و روي رخم هاي چركين بگذاريد آنها را باز كرده و اليتام مي دهد
۱۳)يكي از غذاهاي مغذي كه سرشار از پروتيئن هاي گياهي ، ويتامين ها و مواد معدني است هموس مي باشد كه در كشورهاي عربي جزو غذاهاي اصلي آنهاست .گياه خواران هموس را جانشين گوشت مي كنند اين غذا از نخود پخته و كره كنجد كه تاهيني ناميده مي شود درست مي شود.

 

قارچ

 

در گذشته قارچ را از مراتع و جنگل ها جمع مي كردند. امروزه دركارگاه هاي صنعتي توليد و در تمام سال در اكثر مغازه ها وسوپرماركت ها عرضه مي گردد. "قارچ استخوان ها را تقويت مي كند، خستگي را  رفع مي كند و كمبود ويتامين D را جبران مي كند."اكثر مواد غذايي در طبيعت به مقدار كافي ويتامين D دارند؛ مثل ماهي، قارچ و بعضي از انوع پنيرها. 

 معمولاً چون با كمك نور آفتاب در پوست بدن به راحتي ويتامين D توليد مي شود ، مقدار كمي ويتامين D لازم داريم . فقط در زمستان وقتي كه نور آفتاب به ندرت به بدنمان مي خورد و ما خيلي كم از خانه خارج مي شويم و وقتي هم كه خارج مي شويم لباسهاي كلفت مي پوشيم، پوست ما اين شانس را ندارد كه از نور آفتاب استفاده كند و توليد ويتامين D نمايد.

 

 

 

افرادي كه مدت طولاني در تخت هستند و يا اصولاً بيرون نمي روند، غالباً ازكمبود ويتامين D رنج مي برند و اين امر به استخوان هاي آنها صدمه مي زند. ويتامين D باعث مي شود كه كلسيم در روده جذب شده و بلافاصله در استخوانها بكار رود.

افراد مسن غالباً به مرض بي آهك شدن استخوان( پوكي استخوان ) مبتلا هستند. آنها بايستي از رژيم غذائي استفاده كنند كه داراي ويتامين D مي باشد مثل قارچ. يك پرس قارچ(200 گرم) نياز روزانه به ويتامين D را تامين مي كند.

هر كس به هر دليلي مدت طولاني در تخت بماند، استخوان هايش بصورت مطلوب ساخته نخواهد شد. از طرف ديگر در اثر كمبود نور خورشيد و كمبود ويتامين D بدن قادر به جذب كلسيم نخواهد بود. غالباً اين افراد وقتي متوجه نارسائي مي شوند كه مي خواهند تخت را ترك كنند. با اين استخوان هاي ضعيف بايستي انسان كاملاً مراقب باشد.

 

 

به اينگونه افراد توصيه مي شود حتي المقدور درهرهفته سه مرتبه،هر بار يك پرس قارچ ميل نمايند و بهتر است با شير و يا محصولات لبني خورده شود، چه پخته و چه خام بعنوان سالاد مصرف شود؛ قارچ به عنوان منبع ويتامين D و شير، ماست و يا پنير به عنوان منابع كلسيم ، سبب تقويت استخوان ها مي شوند.

براي اينكه تمام مواد مغذي از موادغذائي به بهترين صورت جذب شوند، نياز به ويتامين هاي گروه B مي باشد. قارچ يك دسته از اين ويتامين هاي سوخت و ساز را تامين مي كند. هر سلول در بدن ما به ويتامين B2 موجود در قارچ نياز دارد تا بتواند انرژي كسب كند. براي اينكه انسان زود خسته و كم حوصله نشود، اعصاب هم نياز به ويتامين B2 دارند.

 

 

وظيفه بيوتين موجود در قارچ در سوخت و ساز بدن اين است كه انرژي را آماده نگه مي دارد و اسيد فوليك در سوخت و ساز پروتئين و مواد اصلي ژن ها نقش مهمي را بازي مي كند. خانم ها بطور متوسط 90% مقدار ويتامين B2 توصيه شده را دارا مي باشند و بندرت يك زن اسيد فوليك را به اندازه لازم جذب مي كند. بنابراين براي حل اين مشكل بايستي خانمها در رژيم غذائي خود غالباً از قارچ استفاده كنند.

معمولاً قارچ را بايستي فقط بصورت پخته ميل كرد. چونكه قارچ ها آلوده به موادي هستند كه فقط در اثر پختن از بين مي روند. ولي قارچ هايي را كه در واحدهاي صنعتي توليد مي شوند، مي توان بدون هيچ مشكلي پس از تميز كردن مصرف كرد.

 

سویا

 

تحقیقات نشان داده است که مصرف بیش از اندازه سویا می تواند موجب از دست دادن حافظه و آلزایمر گردد.
در این تحقیق به افراد هر روز توفو (tofu) می دادند. لازم به ذکر است که توفو، یک غذای ژاپنی می باشد که با دانه سویا درست می شود. مشخص شد افرادی که از این رژیم استفاده می کردند، کم حافظه شده‌اند( مخصوصا افراد در رده سنی 65 سال).
سویا یکی از منابع پروتئینی در دنیا شناخته شده است، تا جایی که بعضی‌ها به جای گوشت از سویا استفاده می کنند.
محصولات سویا غنی از ماده‌ای به نام "فیتواستروژن" می باشد. فیتواستروژن اثراتی مشابه هورمون زنانه‌ی استروژن در بدن دارد. محققان به این نتیجه رسیده‌اند که فیتواستروژن نیز می‌تواند باعث نقصان در حافظه گردد.
استروژن و فیتواستروژن، رشد سلولی را افزایش می دهد. اما اگر بیش از اندازه در بدن وجود داشته باشند، موجب تخریب سلول‌ها می گردند.
البته اگر مقدار کافی فولات در بدنتان وجود دارد، هیچ نگران از دست دادن حافظه نباشید، زیرا فولات باعث افزایش قدرت حافظه می گردد.

 

 

فواید سویا
در سال های اخیر، تعداد مصرف کنندگان سویا افزایش چشمگیری داشته است. زیرا سویا:
1- برای سلامتی مفید است.
2- به جلوگیری از بیماری های قلبی کمک می کند.
3- سرطان پروستات را دور می کند.
4- موجب کاهش عوارض یائسگی می گردد.
5- از بیماری پوکی استخوان و از دست دادن کلسیم استخوان ها جلوگیری می کند.
6- به عنوان آنتی اکسیدان نیز شناخته شده است.
7- تحقیقات دیگری نشان داده است که خوردن سویا در حد متعادل ممکن است از بیماری آلزایمر پیشگیری کند. همان طور که می‌دانید، هورمون استروژن در بدن باعث تاخیر در مراحل پیر شدن می شود.
محققان می گویند که هنگامی که تولید هورمون استروژن در بدن کم شود، استروژن گیاهی موجود در سویا می تواند به عنوان یک آنتی اکسیدان، از تخریب مغز جلوگیری کند.

مضرات سویا
اما زیاد مصرف کردن سویا موجب بروز مشکلات جدی در سلامتی می گردد. غیر از فیتواستروژن، سایر ترکیبات موجود در سویا عبارتند از: فیتات و چند ترکیب ناشناخته.

* این ترکیبات مانع جذب آهن گیاهی می گردند.  فیتات از جذب روی و دیگر عناصر مغذی جلوگیری می کند.  پس می توان گفت که گیاهخوارانی که به مقدار زیاد سویا مصرف می کنند، به مرور زمان دچار کمبود عناصر مغذی می شوند.
* اگر سویا را به همراه گوشت مصرف کنید، مطمئن باشید که دچار کمبود آهن و کم خونی ناشی از آن نخواهید شد، زیرا گوشت موجب جذب آهن می گردد.
* محققان گفته اند که اگر ویتامین C به مواد غذایی دارای سویا افزوده شود، ممکن است باعث جذب آهن گردد. به همین خاطر به گیاهخواران، مکمل عناصر معدنی و ویتامین ها می دهند.
* اخیرا گزارش شده است که سویا باعث تورم در غده تیروئید می شود. در نوزادانی که فقط با شیر سویا تغذیه می شدند، کم کاری غده تیروئید مشهود است.

 

 

آلزایمر
مهم ترین دلیل بیماری آلزایمر، فراموشی می باشد که با عملکرد کم حافظه خود را نشان می دهد. این بیماری به علت جریان کم خون در مغز به وجود می آید، با وجود این هنوز عملکرد بیماری آلزایمر در افراد ناشناخته می باشد، اما بیشتر محققان، علت وجود این بیماری را وجود یک پلاک یا توده ای در مغز می دانند که در اثر استرس، موجب تخریب سلول های مغزی و مرگ آن می شود.
مشخص شده که مصرف بیش از اندازه سویا موجب افزایش استروژن گیاهی در بدن می گردد و ممکن است این تخریب را به وجود آورد. برای جلوگیری از بیماری آلزایمر، مصرف کردن اسید فولیک بسیار مفید می باشد.

مغز انسان
کاهش قدرت حافظه یکی از علامت های مهم در بیماری آلزایمر می باشد. در این بیماری صحبت کردن به سختی صورت می گیرد، شخص افسرده و عصبی می شود که این افسردگی به علت تغییرات و نامتعادل بودن عناصر در مغز روی می دهد. فرد توهم دارد و خیال بافی می کند، راحت به خواب نمی رود، در شخصیت فرد تغییر ایجاد می شود، فرد به سختی می تواند کارهای خود را انجام دهد و به یک فرد دیگر برای کمک نیاز دارد، مثلا: در هوای سرد، فرد لباس گرم نمی پوشد و یا کلید را درون فر قرار می دهد و غیره.

عواملی که موجب پیشرفت پدیده فراموشی می شوند:
* ضربات وارده به مغز( شامل، تخریب مغز به دلیل سکته)
* سوء تغذیه
* عفونت
* مسمومیت
* سرطان مغز
* واکنش و یا اثرات برخی داروها
* افسردگی

 

 

موارد زیر برای کمک به افزایش حافظه موثرند:
* مصرف ویتامین های گروه B
* مصرف غذاهایی که دارای آنتی اکسیدان می باشند، مانند: میوه جات و سبزیجات.
* ورزش منظم
*مطالعه و حل کردن جدول
* مصرف کم چربی
* مصرف روغن ماهی و ماهی. تحقیقات نشان داده است افرادی که در هفته، یک بار ماهی مصرف می کنند، 60 درصد بیماری آلزایمر را از خود دور می کنند.
* مصرف کافی سویا

مصرف چه مقدار سویا بدون خطر است؟
شما می توانید 2 یا 3 واحد سویا بخورید، بدون هیچ گونه نگرانی! لازم به ذکر است که 1واحد سویا برابر است با نصف لیوان توفو، یا نصف لیوان دانه سویا، یا 1 لیوان شیر سویا.

اگر شما بیماری های زیر را دارید، کمتر سویا مصرف کنید:
* مشکلات تیروئید یا گواتر. سویا باعث بزرگ شدن تیروئید می گردد.
* فراموشی
* سرطان سینه
* سنگ کلیه (مخصوصا بیمارانی که دارای سنگ های اگزالات می باشند، زیرا سویا دارای اگزالات زیادی می باشد)
تمام نعمت هایی که خداوند به ما داده است، برای سلامتی مفید است. به یاد داشته باشید که در مصرف هیچ نوع ماده غذایی، هر چند مفید، نباید زیاده روی کنید.

 

خواص هل؛ دانه معطر

Cardamom

هل گیاهی است كه در مناطق حاره و گرم می روید . وطن آن هندوستان می باشد و حدود 80 درصد هل مصرفی دنیا از هندوستان تامین می شود.

نام علمی این گیاه Elettaria cardamomum است.

میوه ی هل، بیضی شكل و به رنگ های زرد، سبز یا سیاه است. دانه های معطر و مطبوعی به رنگ قهوه ای در میوه ی آن وجود دارد كه به عنوان ادویه و برای خوشبو كردن نوشیدنی ها و غذاها به مصرف می رسد.

عطر خوش و اثر گرمابخش و اشتهاآور هل، این دانه را به یكی از بهترین طعم دهنده ها برای انواع نوشیدنی، دسر و شیرینی تبدیل می سازد. در هندوستان، خاورمیانه، اروپا و آمریكای لاتین، این ادویه روغنی برای تهیه انواع نان ، كیك و شیرینی ها و همچنین چای و قهوه به كار می رود.

در بسیاری از شیرینی ها و دسرهای سنتی ایرانی نیز از هل كوبیده یا آسیاب شده استفاده می شود.

 

 

خواص درمانی:

هل از نظر طب قدیم ایران گرم و خشك است.

جویدن دانه های هل پس از صرف غذا ضمن كمك به هضم و گوارش بهتر غذا، می تواند بوی نامطبوع دهان(مثل بوی سیر و پیاز) را نیز خنثی كند.

دانه های هل خواص گرمابخشی داشته و معده و روده ها را تقویت می كنند.

هل اشتها را تحریك می كند و عمل هضم غذا را بهبود می بخشد.

نوشیدن دم كرده ی داغ آن موجب تسكین كولیت، سوءهاضمه، باد نفخ، حالت تهوع و بی حالی شده و مانع ترشح زیاد اسید معده می شود.

یكی از خواص ویژه و بسیار ارزشمند هل، جلوگیری از تشكیل خلط در گلو است. از این رو می توان آن را به محصولات لبنی و پودینگ ها افزود تا اثر شیر را كه موجب تشكیل خلط در گلو می شود خنثی كرده و به هضم آن نیز كمك كند.

دانه های هل خاصیت داروی اكسپكتورانت را دارد و سینوس ها و برونش ها، بینی و سینه را از خلط و ترشحات اضافی پاك می كنند.

هل چنان كه ذكر شد خواص گرمابخش و انرژی زا دارد از این رو به بهبود روحیه و بازیابی انرژی و توان از دست رفته كمك می كند، اضطراب و نگرانی را كاهش می دهد و در رفع افسردگی موثر است.

هل همچنین كلیه ها را تقویت می كند و گفته می شود برای درمان شب ادراری كودكان مفید است.

دیگر خواص هل عبارتند از:

- تقویت كنده قلب است.

- بادشكن بوده و گاز معده و روده را از بدن خارج می سازد.

- تقویت كننده بدن است.

- ادرار آور است.

- قاعدگی را باز می کند.

- زخم های دهان را برطرف می كند، بدین منظور دم كرده هل را در دهان قرقره كنید.

- خوشبو كننده دهان است.

- برای تسكین درد گوش ، گرد هل را در گوش بریزید.

- تب را پایین می آورد.

- معالج سرماخوردگی است.

- برای تسكین درد روماتیسم مفید است.

- ضد مسمومیت است.

- برای رفع بیماری های چشم مفید است.

 

 

تهیه دم کرده هل:

مقدار 30 گرم هل کوبیده را در یک لیتر آب جوش ریخته و بگذارید به مدت 10 دقیقه دم بکشد. سپس آن را صاف کرده و بنوشید. هل را همچنین می توان موقع دم کردن چای، به آن اضافه کرد.

تهیه یک دم کرده دارویی با هل:

برای تهیه یك دم کرده ی گیاهی معطر و آرام بخش و خوش طعم، 4 عدد دانه هل را همراه با 4 عدد دانه فلفل سیاه، 4عدد دانه میخك، یك قطعه دارچین نكوبیده و چند حلقه نازك زنجبیل تازه در 600 میلی لیتر آب بریزید. آن را به مدت نیم ساعت روی حرارت ملایم قرار دهید، اما مواظب باشید نجوشد.

دم کرده را صاف كنید و به صورت داغ همراه با كمی شیر یا عسل بنوشید.

نوشیدن این دم کرده دو بار در روز، درمانی فوق العاده برای سرفه و سرماخوردگی است.

مضرات مصرف زیاد هل:

مصرف زیاد هل برای روده ها مضر است. برای رفع این مشکل، آن را باید با کتیرا خورد.

 

آفتابگردان

 

 

کلیات گیاه شناسی

هنگامی که از گیاه آفتاب‌گردان سخن به میان می‌آید، معمولا تخم آفتاب‌گردان در ذهن تداعی می‌شود زیرا که همه ما با تخم آن آشنایی داریم چه که به مصرف تغذیه پرندگان می‌رسد و یا خود از آن استفاده می کنیم. ولی تمام قسمتهای این گیاه آفتاب‌پرست از ریشه و ساقه و شاخه و گل آن گرفته تا مغز ساقه آن دارای خواص بسیاری است.

سرخ‌پوستان آمریکا این گیاه را به خاطر تخم آن که به مصرف غذا می‌رسد می‌کاشتند و پرورش می‌دادند. آفتاب‌گردان گیاهی است یکساله و تا حدود سه متر رشد می‌کند. در وسط گل قرمز رنگ آن دایره‌ای قهوه‌ای‌رنگ وجود دارد که تخمهای آفتاب‌گردان دورادور آنرا گرفته‌اند. این گیاه در اکثر نقاط دنیا وجود دارد. از تخم آفتاب‌گردان روغن گرفته می‌شود که اشباع نشده است و برای پخت و پز مناسب است.

 

 

ترکیبات شیمیایی

تخمه آفتاب بسیار مقوی است دارای 24% مواد پروتئینی ، 47% روغن ، 20% مواد هیدروکربن ، 8% فسفر ، 9% پتاسیم و به غیر از این مواد دارای ویتامینهای A و B نیز می‌باشد. روغن تخم آفتابگردان دارای 70% اسید لینوئیک و مقداری فسفو لیپید و ویتامین E می‌باشد به همین دلیل چربی خون را پائین آورده و کلسترول را تنظیم می‌کند.

خواص داروئی

اسانس گل آفتاب‌گردان برای التیام زخمها و پائین آوردن فشار خون بکار می‌رود. اسانس برگهای آفتاب‌گردان خاصیت میکروب‌کشی دارد. در طب قدیم ایران و در طب چینی از تمام قسمتهای گیاه آفتاب‌گردان استفاده می‌شود. در موارد زیر می‌توان از این گیاه استفاده کرد و از خواص درمانی آن برخوردار شد.

• زنگ زدن گوش: مغز ساقه آفتاب‌گردان را در آب جوش ریخته و مانند چایی دم کنید و روزی سه فنجان از این چاوی بنوشید.
• تقویت معده و پائین آوردن فشار خون: 30 گرم برگهای خشک آفتاب‌گردان را دم کنید و سه فنجان در روز بنوشید.
• سرگیجه و ورم صورت ، آب آوردن بدن و تسریع زایمان: 20 گرم از گلهای خشک آفتاب‌گردان را در آب جوش دم کنید و روزی سه فنجان از این دم کرده را بنوشید.
• درد معده ، بیماریهای دستگاه ادراری ، یبوست: 30 گرم ریشه خشک شده آفتاب‌گردان را در آب جوش ریخته و مدت 5 دقیقه بگذارید بجوشد یک فنجان از آنرا سه بار در روز بنوشید.
•  آرتروز و ورم پستان: هنگامی که آفتاب‌گردان گل می‌دهد نهنج گل را جدا کرده و در آن انداخته آنقدر بجوشانید که شیره چسبناکی باقی بماند و سپس این شیره را روی مفصلهای دردناک بمالید و ماساژ دهید درد آرتروز برطرف می‌شود. برای درمان ورم پستان در زنان شیرده نهنج گل را هنگامی که گل دانه داده است جدا کنید و در یر آفتاب خشک کرده و سپس تکه‌تکه کرده و سرخ کنید، که کاملا قهوه‌ای شود و بعد آنرا خورد کرده به صورت پودر درآورید و این پودر را در آب جوش که کمی شکر به آن اضافه کرده‌اید ریخته و این شربت را به مریض بدهید تاشفا یابد.
• اسهال خونی: برای درمان اسهال خونی تخم آفتاب‌گردان را به مقدار 30 گرم در آب ریخته و حدود یک ساعت با حرارت ملایم بپزید سپس آنرا با نبات یا قند شیرین کرده و به مریض بدهید.
• سردردی که همراه با سرماخوردگی است: 30 گرم تخم آفتاب‌گردان را در دو لیوان ریخته و بگذارید بجوشد تا نصف لیوان آن باقی بماند و این جوشانده را دوبار در روز بنوشید.
• بیماری فتق: 30 گرم ریشه تازه آفتاب گردان را با آب و شکر قهوه‌ای بجوشانید و جوشانده را سه بار در روز بنوشید.
• سنگ کلیه: حدود یک متر از مغز ساقه آفتاب‌گردان را در دو لیوان آب ریخته و بگذارید آهسه به ملایمت بجوشد تا مقدر آن به نصف لیوان تقلیل یابد آنگاه به مدت یک هفته و روزی یکبار آنرا بوشید تا از شر سنگ کلیه راحت شوید.
• زخم ، بریدگی و جراحت: مغز ساقه آفتاب‌گردان را باید له کرد و مانند پماد روی زخم جراحت گذاشت که خونریزی را بند می‌آورد و بهبودی را تسریع می‌کند.
•  
•  
• 
  

شاهي

 

شاهي گياهي يك ساله به ارتفاع 20تا 30 سانتي متر است كه در نواحي مختلف ايران پرورش مي يابد. اين گياه داراي نشاسته و روغن فرار است. اين گياه با فرا رسيدن بهار در دسترس ما قرار مي گيرد و به عنوان غذا و دارو مصرف مي شود.
فوايد:
دانشمندان علم گياه شناسي براي شاهي خواص و آثار متعددي بيان كرده اند كه در زير به بيان آنها مي پردازيم:
شاهي سرشار از املاح معدني و مانع از رشد سلولهاي سرطاني است.
شاهي علاوه بر ويتامين «ث» داراي مقدار زيادي ويتامينهاي A ـ B ـ B2 است.
مصرف چكيده ترتيزك علاوه بر معالجه امراض دستگاه تنفسي، كرم كُش نيز هست.
املاح معدني شاهي عبارتند از: آهن، كلسيم، فسفر، آرسنيك، منگنز، مس، روي و گوگرد.
شاهي براي اشخاص كم خون و مبتلايان به آسمفوق العاده مفيد است. شاهي اشتها آور، نيرو بخش، تصفيه كننده خون و ادرار آور است و سنگيني معده و كبد را برطرف مي كند.
مصرف شاهي به كساني كه شن و سنگ كليه و مثانه دارند و يا درد گوش گرفته اند، توصيه شده است.
جويدن برگهاي شاهي تازه لثه ها را محكم مي كند و آنها را سالم نگه مي دارد.
شاهي به علت داشتن ويتامين «ث» در معالجه بيماري قند و امراض پوستي فوق العاده مفيد است.

 

شاهي داراي يد، آهن و فسفات است.
نوع ديگر شاهي، بولاغ اولي به معناي (بوته رودخانه) است، كه داراي يد، فسفر وآهن است و جنبه غذايي و دارويي دارد كه به طور خام و به صورت سالاد و پخته مصرف مي شود. خنك كننده، ضد اسكوربوت بوده و ترشحات ريه را تغيير شكل مي دهد و داراي گلوكزيد است.
شاهي كك و مك را كه معمولاً در صورت انسان به صورت لكه هاي قهوه اي ريزي پديدار مي شود، برطرف مي كند.
بدين منظور بايد برگ شاهي را كوبيده و بر روي لكه ها بگذارند و يا تخم شاهي را كوبيده و در مقداري آب خيس نموده، شبانه روز يك مرتبه بر روي لكه ها بگذارند و آن قدر ادامه دهند تا لكه ها برطرف شود.
شاهي لكه هاي سفيد پوست را برطرف مي كند. به اين منظور بايد تخم شاهي را كوبيده با كمي عسل مخلوط نماييد و بر روي لكه ها قرار دهيد و اين عمل را روزي يك مرتبه تكرار كنيد تا بهبودي كامل حاصل شود.
شاهي براي رفع بدبويي زير بغل مفيد است. براي اين منظور بايد صبح ناشتا مقداري شاهي و يا تخم شاهي تناول كرد و چند روز متوالي تكرار نمود.

 

شاهي انار ترش را به انار شيرين مبدل مي كند.
براي اين منظور بايد آب شاهي را گرفته، به دفعات مكرر مانند آب در پاي درخت انارترش بريزيد كه مورد استفاده ريشه قرار گيرد.
در اين صورت ميوه آن به انار شيرين تبديل مي شود.
شاهي كه موجب تندرستي بدن است سرشار از ويتامين هاي آ ـ ب ـ ث (c ـ B ـ A) است.
شاهي از سبزيهاي خنك است كه مواد معدني را به بدن مي رساند.
يك فنجان كوچك آب شاهي را صبح ناشتا ميل كنيد زيرا آب شاهي كرم را از بين مي برد و سموم بدن را دفع مي كند.
براي التيام زخمهاي چركي، از مرهمي كه از شاهي كوبيده و چند قطره روغن زيتون يا بادام به دست مي آيد، استفاده مي شود.
براي رفع لكه هاي پوست سه قسمت آب شاهي را با يك قسمت عسل مخلوط كنيد و آن را خوب به هم بزنيد تا به صورت مايعي كامل درآيد. سپس به كمك يك تكه پنبه هيدروفيله، صورت را با اين محلول صبح و شب بشوييد و بگذاريد خودش خشك شود و بعد آن را با آب و صابون تميز بشوييد.
شاهي چون ضد نيكوتين است براي اشخاصي كه سيگار مي كشند مفيد است.

مرزه

مرزه (Summer savoury) كه از گیاهان خانواده نعناع به شمار می ‌رود، در فاصله ماه‌های تیر تا شهریور در ایران به گل می‌ نشیند.

مرزه گیاه چند ساله ای است كه بومی مدیترانه شرقی و جنوب غربی آسیاست.

قسمت های هوایی به انضمام برگ ها که در بعضی مواقع، فقط قسمت های فوقانی گل دار جمع آوری می گردد، به صورت خوشه ای دسته شده و یا بر روی قاب های چوبی پهن كرده و در سایه و با حرارت مصنوعی كمتر از 40 درجه سانتی گراد خشك می شوند.

برگ‎های آن نرم و متقابل و تقریبا بدون دمبرگ و باریک و نوک تیز و پوشیده از کرک و دارای تارهای غده‎ای فراوان اسانس‎ دار است.

فرآوری

اسانس مرزه از تقطیر با بخار آب از برگ ها و سرشاخه های برگدار حاصل می شود. این اسانس مایعی بی رنگ و یا مایل به زرد و دارای عطر و بوی تند و زننده ای و با مزه ای كه طعم فلفل را به یاد می آورد، می باشد.

این گیاه دارای 0/8 تا  1/5درصد اسانس به همراه تانن، رزین و موسیلاژ می باشد. اسانس مرزه درصنایع غذایی كاربرد دارد.

کاربرد مرزه

اسانس گیاه مرزه دارای طبیعت گرم و اثرات تقویت کننده معده، تسهیل كننده عمل هضم، ضد نفخ و مُدر ( ادرار آور ) است.

برای معالجه اسهال بسیار مناسب است و یک ضدعفونی كننده قوی می باشد.

این گیاه را به عنوان چاشنی و ادویه به همراه لوبیا، سالاد فصل، خیار، ماهی، گوشت، كالباس و سوسیس مصرف می کنند.

دارویی به نام تیمیان Thymian در داروخانه های كشور وجود دارد كه از گیاه مرزه، آویشن، رازیانه و اكالیپتوس تهیه می شود و دارای اثرات ضد سرفه و خلط آور می باشد.

این گیاه در ایران جزو سبزی‎های خوراکی است و به صورت خام و پخته در غذاها مصرف می‎شود.

دارای خاصیت بادشكن و همچنین دافع كرم می باشد.

به صورت دم كردنی در رفع گرفتگی معده و روده موثر می باشد.

كشف تركیبات ضد درد در گیاه مرزه

نشریه "پزشكی مستند مكمل و جایگزین" در جدید ترین شماره ماه مارس خود نتایج تحقیقات یك گروه چهار نفری از پژوهشگران دانشگاه صنعتی شریف و دانشگاه تهران را به چاپ رسانده كه نشان می‌ دهد چهار تركیب شیمیایی ضد درد در گیاه مرزه وجود دارد.

گیاهی كه در این تحقیق استفاده شده با نام علمی(Satureja hortensis ) "ساتوریا خوزستانیكا" شناخته می ‌شود كه محل رویش طبیعی آن در استان‌های خوزستان و لرستان است و در گویش محلی به نام "مرزه خوزستانی" شناخته می‌ شود.

رویش مرزه خوزستانی نه تنها در این استان، بلكه در سایر استان‌های جنوبی تا میانه ایران نیز وجود دارد.

آن چه در تحقیق جدید به آن اشاره شده وجود تركیبات شیمیایی با خواص ضد التهابی و ضد درد در نمونه‌هایی از گیاه است كه نه به شكل وحشی، بلكه به صورت دستی كاشته شده‌اند.

پیش از این به خواص 2 تركیب از 4 ?تركیب شیمیایی موجود در قسمت برگ و ساقه مرزه اشاره شده بود. این دو تركیب عبارتند از: بتا سیتروزول و اسید اورسولیك. به عنوان مثال تركیب بتا سیتروزول كه در بادام زمینی نیز وجود دارد، منجر به توقف رشد غده پروستات در حیوانات آزمایشگاهی می ‌شود.

همچنین گزارش‌های متعددی مبنی بر اثر ضد التهابی اسید اورسولیك برای درمان سوختگی‌ ها و نیز اثر بازدارندگی آن بر رشد تومورها منتشر شده است.

خواص ضد التهابی اسید اورسولیك منجر به استفاده وسیع از این تركیب در صنایع آرایشی شده است.

تا كنون گزارش‌های مختلفی درباره وجود انواعی از روغن‌های ضروری در این گیاه به چاپ رسیده است.

علاوه بر این، سه گزارش علمی مختلف در ایران در فاصله سال‌های 2003 تا 2005 میلادی، به خواص ضد التهابی و ضد میكروبی این گیاه اشاره كرده‌ اند.

در بین مصارف بومی از گیاه مرزه در ایران می توان به استفاده از آن برای تسکین دندان درد اشاره کرد.

تاثیر مرزه در درمان دردهای عصبی

مصرف مرزه در درمان دردهای عصبی و نرمی استخوان تاثیر دارد.

به گزارش ایسنا،‌ اگر روزانه 100 گرم مرزه در 500 گرم آب جوشانده شود و تا 5 روز مصرف گردد، علاوه بر این كه باعث تقویت معده می‌ شود، در رفع زخم روده نیز موثر است.

همچنین حمام ( بُخور ) جوشانده برگ های گیاه مرزه در رفع دردهای روماتیسمی ، عصبی و نرمی استخوان نیز موثر است.

اثرات ضد انعقادی خون گیاه مرزه

محققان تاثیر گیاه مرزه را بر افزایش فعالیت فاکتورهای انعقادی خون در حیوانات آزمایشگاهی نشان دادند.

تحقیقات این پژوهشگران نشان می دهد که مصرف سه بار در روز گیاه مرزه و هر بار به میزان 50 میلی گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن، موجب افزایش پروترومبین (PT) و پارشیال پروترومبین (APTT) فعال شده می گردد که هر دو از فاکتورهای انعقادی خون می باشند.

 

کاهش چربی خون

یک طرح تحقیقاتی که در آزمایشگاه مركز تحقیقات گیاهان دارویی لرستان به مدت یك سال انجام شد، نشان داده است که گیاه "مرزه" با نام علمی "ساتوریا خوزستانیكا"  اگر درست مصرف شود، مانند داروهای شیمیایی میزان چربی خون را در بدن انسان كاهش می دهد.

لازم است پژوهشگران گیاه را پس از تبدیل به پودر، به شكل كپسول خوراكی درآورند تا برای كنترل چربی خون افراد بیمار از آن استفاده کنند.

گیاه مرزه ، وزن را کاهش می دهد

به گزارش شبکه خبر، پژوهشگران دانشگاه علوم پزشكی لرستان با بررسی گروهی از افراد چاق دریافتند، افرادی كه از رژیم غذایی كم كالری همراه با مكمل گیاهی حاوی مرزه استفاده می كنند، در كاهش وزن خود موفق تر از افرادی هستند كه فقط رژیم غذایی كم كالری مصرف می كنند. پژوهشگران با توجه به نتایج این بررسی كه در مجله پزشكی دانشگاه علوم پزشكی تبریز منتشر شد، برای كاهش وزن، رژیم غذایی كم كالری همراه با مكمل گیاه مرزه را توصیه می كنند.

تمرهندی

تمرهندی ، میوة نیامدار درخت همیشه سبز استوایی بزرگی از تیرة ارغوانیان ، با نام علمی تاماریندوس ایندیکا ، حاوی دانه هایی سفت و میانبرِ آبدار ترش و شیرین است.

رویشگاه . منشأ این گیاه در هند و افریقای شمالی بوده است ولی اکنون در بیشتر نواحی استوایی می روید. نام آن («خرمای هندی ») حاکی است که این گیاه از هند به نواحی دیگر راه یافته است . درخت تمرهندی بیش از بیست متر بلندی و 8 ر1 تا 4ر2 متر ضخامت دارد و در بعض مناطق جهان ، از جمله در استانهای بلوچستان و هرمزگان ، به عنوان درختی زینتی و برای استفاده از میوة خوراکی آن کاشته شده است .

طبع . بیشتر حکیمان طبع تمرهندی را سرد و خشک در درجة دوم یا سوم دانسته اند . اما بعضی مانند حکیم مؤمن طبع آن را سرد در سوم و خشک در دوم و عقیلی علوی شیرازی ، با تفکیک تمرهندی به دو نوع سرخ تیره و سرخ کم رنگ ، طبیعت هر دو را سرد در درجة اول و خشک در درجة دوم ذکر کرده اند. ماسرجویه تمرهندی را با آلو مقایسه کرده ، لطافت و رطوبت آن را کمتر از آلو دانسته است .

مصارف دارویی . تمرهندی از قدیم در بعض کشورهای افریقایی و عربی ، علاوه بر مصرف خوراکی ، مصارف دارویی نیز داشته است . شاید قدیمترین اشاره به این گیاه و خواص درمانی آن از آنِ ابوجُرَیجِ راهب  باشد: «صفرا را فرو می نشاند و عطش را رفع می کند و حالت قی ء شدید را تسکین می دهد و معدة سست شده از بسیاریِ قی ء را جمع می کند.»

و روده ها را پاک می کند» و به نقل از مؤلفی نامشخص می گوید که «مسهل اخلاط سوزان است و خوردن آن حکّه (= خارش ) را از میان می برد و مضمضة آن برای قلاع (= آفت دهان ) سودمند و برای خفقان حاد (= طپش حادّ قلب ) نافع است ». وی همچنین به استعمال دانة تمرهندی درتهیة ضماد شکسته بندی اشاره کرده است . انصاری شیرازی (ص 84)، ضمن تکرار مطالب پیشینیان ، در باب مضار تمرهندی می گوید: «تمرهندی مضر بود به سینه و سرفه و مصلح وی شراب بنفشه و خشخاش و بدل وی اِجّاص بود.» مایرهوف (همانجا) به کاربردی شبیه به کاربرد امروزی تمرهندی اشاره می کند: «از آن به عنوان ملیّن و برای تهیة شربتهای خنک ] کننده [ استفاده می کنند.»

از میان متأخرین نیز عقیلی علوی شیرازی (همانجا) مطالب پیشینیان ، از جمله داوود انطاکی (همانجا) و حکیم مؤمن (همانجا)، را با اضافاتی به تفصیل بیان می کند، از جمله می گوید: «اهل هند آشامیدن نَقوع (= خیسانده ) آن را برای جذام نافع می دانند» و در بیان مضرات آن می افزاید، زیاده روی در خوردن آن موجب خراش روده و سرفه و سرگیجه می شود و ناشتا خوردن و مصرف کال و نورس آن نیز سبب گرفتگی گلو و نفخ شدید و سوءهاضمه می گردد که داروی آن خوردن کتیرا، خشخاش ، بنفشه ، عناب و لعاب بهدانه همراه با اندکی شیرینی و بدل آن آلوی سیاه ، و در برخی حالات زرشک ، است . وی در ادامه خواصی چند برای دیگر اجزای این گیاه از جمله دانه ، برگ و پوست درخت ذکر می کند.

آخرین مورد استعمال دارویی تمرهندی که یافتیم درکتاب النباتات الطبیة السودانیة الواعدة تألیف جمال الطیب بشری غزالی است که می نویسد: «میوة آن را با قرنفل (= میخک ) و کرکدی (؟) جهت درمان مالاریا و یرقان می جوشانند» .

مصرف خوراکی . بُسحاق اَطعمه در چندین مورد تمرهندی را یاد کرده است . در دورة صفوی  محمدعلی باورچی بغدادی طرز تهیة آش تمرهندی  و نور اللّه آشپزباشی ، آشپز شاه عباس اول ، طرز تهیة قلیة تمر ] هندی [  و آش تمر ] هندی [  را ذکر کرده اند. میرزا علی اکبرخان آشپزباشی ، آشپز ناصرالدین شاه قاجار، از تمرهندی به عنوان چاشنی اصلی آش تمرهندی  و یکی از اجزای ترشی بادام  یاد کرده است .

امروزه ، تمرهندی کاربرد درمانی سنّتی خود را، بخصوص در ایران ، تقریباً از دست داده و صرفاً به مصرف خوراکی می رسد؛ از جمله می توان به ربّ/ شیرة تمرهندی اشاره کرد که برای تهیة آن تمرهندی را در آب خیسانده ، چنگ می زنند یا می جوشانند و سپس از صافی می گذرانند. ربّ تمرهندی چاشنی لاینفک قلیه ماهی ، معروفترین خورش بندرهای خلیج فارس ، آبادان و خرمشهر است که اجزای ترکیبی این غذا، فیلة ماهی ، پیاز، سیر، سبزی معطر، فلفل و گوجه فرنگی و ادویة کاری است . همچنین اهل جنوب پیش از تنوری کردن ماهی پوست آن را به شیرة تمرهندی آغشته می کنند. آش تمرهندی و خورش بامیه از دیگر خوراکهایی هستند که چاشنی آنها شیرة تمرهندی است (برای دستور تهیة این خوراکها، از جمله رجوع کنید به دریابندری ، . تمرهندی را بیشتر، کودکان به عنوان نوعی از تنقلات می خورند و بعلاوه ، در تهیة شربتی گوارا نیز کاربرد دارد.

 

چغندر

نحوه استفاده : آن را پخته كه به پخته آن لبو مي گويند و مي خورند.
خواص : چغندر گياهي است با فوايد بسيار که پخته ي آن را لبو مي گويند . بخش هاي خوراکي اين گياه هم برگ آن است و ،هم ريشه آن. در برگ هاي اين گياه در طول روز قند توليد مي شود و هنگام عصر اگر برگ آن را خام بخوريد کاملاً شيرين است.
مصرف شيره ي چغندر نيز از قديم رواج داشته است و رنگ زيباي آن موجب مي شده که آن را مانند خون انسان بدانند.
چغندر حاوي مقدار زيادي عنصر پتاسيم ، فسفر ، کلسيم ، گوگرد ، يد ، آهن و مس است و همچنين عناصر بسيار کميابي مثل روبيديوم (RUBIDIUM) و کاسيوم (CAESIUM) در آن وجود دارد. کربوهيدرات ، کمي پروتئين و ويتامين هايي چون B1 و B2 ، نياسين، B6 ، B12 و C در آن موجود است.
چغندر به دليل دار بودن مقدار زيادي آنتي اکسيدان براي درد مفاصل و نقرس مفيد است.
شيره ي چغندر سيستم گردش خون را بهبود مي بخشد و به عملکرد سيستم ايمني کمک مي کند.

از جمله خواص ديگر شيره ي چغندر :
* کمک به جذب آهن و توليد گلبول هاي قرمز خون (براي زناني که از کم خوني رنج مي برند مفيد است)
* کمک به حفظ سلامت سلول ها
* کمک به حفظ سلامت کل بدن با کمک آنتي اکسيدان هاي موجود در آن
* کمک به جذب بهتر بسياري از مواد مغذي
* کمک به حفظ سلامت کبد(1) (پاک کننده ي عالي صفراست)
* افزايش باروري

خواص دارويي چغندر :
*خوردن چغندر پخته رعشه را معالجه مي کند و بسيار آرام بخش است.
*لبو به علت دارا بودن عناصر کمياب از بيماري جذام جلوگيري مي کند. فسفر دارد ، پس براي مغز و اعصاب مفيد است.
*براي استحکام استخوان ها مفيد است.
*لبو با اينکه 17 درصد قند دارد، ولي خنک است و اين خاصيت خنکي در برگ آن بيشتر است . از اين رو آب لبو براي التهاب مثانه، رفع يبوست و بيماري هاي پوست مفيد است.
*لبو ويتامين هاي A ، B و C دارد از اين رو اشتها آور است و بهتر است هميشه به سالاد افراد کم وزن اضافه شود.
مصرف چغندر لکه هاي سفيدي که در پوست بدن پديد آمده و موجب مرض پيسي مي شود را از بين مي برد. از اين رو امام محمد باقر ( ع ) فرمودند : قوم بني اسرائيل از لکه هاي سفيدي که در بدن خود مشاهده مي کردند ، به حضرت موسي شکايت نمودند. حضرت موسي اين مطلب را به خداوند عرضه کرد. به موسي وحي شد که به بني اسرائيل فرمان ده تا گوشت گاو را با چغندر بخورند تا شفا يابند.
حتي برگ چغندر نيز خواص بسياري زيادي دارد که از آن جمله؛
*برگ خام چغندر آرام بخش و خنک است و اگر پخته شود موجب نفخ نمي شود.
*برگ خام چغندر ورم طحال را بهبود مي بخشد.
*جهت درد مفاصل و نقرس سودمند است (چون مقدار زيادي آنتي اکسيدان دارد).
*شستشوي سر با جوشانده ي برگ چغندر شوره و چربي مو را از بين مي برد و ضد شپش است.
*قرار دادن دست و پاي ترک خورده در آب گرم شده ي برگ چغندر موجب بر طرف شدن عارضه مي شود.
*جوشانده ي برگ چغندر کلاً براي پوست و مو بسيار مفيد است و ضد جوش ، ضد ورم ، ضد ريزش مو ، ضد کک و مک و سوختگي با آفتاب است.
امام رضا ( ع ) فرمودند : به بيماران خود برگ چغندر بخورانيد ، زيرا در برگ چغندر شفاست و ضرري در آن نيست و موجب آرامش است.

شوید

خواص شوید( شبت)

شوید(Dill) گیاهی است یک ساله به ارتفاع 30 سانتی متر تا یک متر(گاهی بیشتر) و دارای ریشه راست، مخروطی شکل و به رنگ سفید است. طول ریشه متغیر و بین 10 تا 30 سانتی متر می باشد. ساقه آن منشعب استوانه ای بی کُرک، دارای خطوط طولی و در محل گره ها کمی فرو رفته است.

برگ های تازه و خشک شده این گیاه مانند زیره سیاه ، معطر می باشند و برای طعم دهی در خیلی از غذاها به کار برده می شوند.

زمان و نحوه کاشت شوید به چگونگی استفاده از اجزای گیاه(بذر یا پیکر رویشی) بستگی دارد.

اگر هدف از کاشت، تهیه بذر و استخراج اسانس از پیکر رویشی گیاه باشد، زمان مناسب برای کاشت شوید اوایل بهار(اواخر اسفند) می باشد. ولی اگر هدف از کاشت شوید، استفاده به عنوان ادویه و سبزی باشد، از اواسط فروردین تا اواخر اردیبهشت زمان مناسب کاشت گیاه می باشد. کاشت این گیاه بسیار راحت می باشد، به همین دلیل این گیاه برای کسانی که برای اولین بار می خواهند گیاهی را بکارند، بسیار مناسب است.

ترکیبات شیمیایی

میوه شوید دارای 5/2 تا 4 درصد اسانس می باشد که مقدار آن براساس منطقه جغرافیایی و فصل تغییر می کند و تا 7/7 درصد هم می رسد. قسمت اعظم اسانس میوه شوید، دـ کارن، لیمونن و آلفافلاندرن است که هر سه حدود 90 درصد اسانس را شامل می شوند.

ترکیبات دیگر میوه شوید عبارتند از: دیلانوزید، کومارین‌ها، کامپفرول و ترکیب 3ـ گلوکورونیده آن، وی سنین، میریستیسین و سایر فلاوونوئیدها، اسیدهای فنلی، پروتئین(حدود 16 درصد)، چربی (حدود 15ـ 10 درصد).

اسانس سر شاخه هوایی شوید که از سر شاخه تازه آن به روش تقطیر با بخار آب به دست می‌آید، شامل 28 تا 45 درصد ترکیبات کتونی مانند کارون می ‌باشد که بر اساس فصل محصول ‌برداری متفاوت است.

ریشه گیاه شوید نیز دارای اسانس است که 95 درصد اسانس ریشه را آلفا ـ بتاپینن تشکیل می دهد.

موارد استعمال

شوید در درمان سوء هاضمه ، نفخ(به ویژه نفخ کودکان) و اسپاسم استفاده می شود. همچنین تسکین دهنده، ملین، مقوی معده، ضد استفراغ، محرک ترشح شیر ، مدر و کاهش دهنده چربی خون است. همچنین به عنوان طعم دهنده و معطر کننده در صنایع غذایی و فرآورده‌‌های آرایشی ـ بهداشتی مورد استفاده قرار می‌‌گیرد. در استعمال خارجی، اثر نرم کننده و التیام دهنده دارد، ولی بیشتر در مصارف داخلی مورد استفاده قرار می‌ گیرد.

شوید در دامپزشکی

تزریق وریدی دم کرده سر شاخه هوایی شوید به حیوانات، باعث پایین آمدن فشار خون ، گشاد شدن عروق خونی، تحریک تنفس و کند شدن ضربان قلب می‌شود. از میوه آن برای رفع نفخ و دردهای ناشی از آن در چهارپایان استفاده می ‌شود.

موارد استعمال در طب قدیم

شوید از نظر طبیعت ، گرم و خشك است.‌ به همین دلیل گرم مزاجان باید آن را با آب ‌لیمو و سكنجبین و آب غوره و ترشی‌ها بخورند و سرد مزاجان باید آن را با قرنفل و دارچین و عسل بخورند.‌

به طور سنتی از آن برای افزایش ترشح شیر و درمان قولنج نوزادان، سرفه، درد معده، بواسیر، بی خوابی ، یرقان، اسکوربوت و زخم‌ها و به عنوان بادشکن استفاده می کرده اند.

آثار فارماکولوژیکی

همان طور که در بالا ذکر شد، فواید بی نظیر و مفید شوید حاصل دو جزء شفابخش موجود در آن می باشد:

* مونوترپن ها(monoterpenes) شامل: کارون(carvone)، لیمون(limonene) و آنتوفوران(anethofuran)

* و فلاوونوئیدها شامل: کامپوفرول(kaempferol) و ویکنین(vicenin)

حفاظت در برابر رادیکال های آزاد و دیگر مواد سرطان زا

مشخص شده است که اجزای مونوترپنی موجود در شوید موجب فعال شدن آنزیم گلوتاتیون S ترانسفراز می شود. این آنزیم موجب پیوستن مولکول آنتی اکسیدان گلوتاتیون به مولکول های اکسید شده می شود و بدین ترتیب بدن را از آسیب رادیکال های آزاد حفظ می کند.

فعالیت روغن های فرار موجود در شوید مانند جعفری، انواع خاصی از مواد سرطان زا مانند بنزوپیرن را که در دود سیگار ، دود زغال چوب و دود ناشی از سوختن آشغال ها وجود دارد، خنثی می کند.

شوید؛ ادویه ای ضد باکتری

اسانس(روغن های فرار) میوه شوید دارای اثرات ضد باکتریایی می باشد. شوید از این لحاظ مانند "سیر" عمل می کند.

شوید؛ برای پیشگیری از پوکی استخوان

شوید یک منبع بسیار خوب از کلسیم می باشد. کلسیم برای جلوگیری از کاهش تراکم استخوانی که بعد از یائسگی و یا در برخی شرایط خاص مانند آرتریت روماتوئید اتفاق می افتد، بسیار سودمند است.

علاوه بر کلسیم، شوید منبع خوبی از فیبر و املاحی چون منیزیم، آهن و منگنز می باشد.

دیگر فواید

یکی از موارد استفاده شوید، تزئین غذا مانند سالادها، سوپ ها، غذاهای دریایی و ... می باشد.

عصاره اتانولی میوه‌های شوید درست مانند اسانس آن دارای اثرات ضد التهابی، آرام بخشی و دیورتیکی می ‌باشد. اسانس روغنی شوید برای کشتن کرم قلابدار (Hook-worm) مفید است.

مصرف زیاد شوید

زیاده روی در خوردن شوید، نیروی جنسی را ضعیف و اسپرم را خشک و بینایی چشم را کم می‌ کند. گزارش شده که مصرف زیاد برگ های شوید، باعث بروز لکه‌های سیاه بر روی پوست می ‌شود که به علت ترکیبات فورانوکومارینی پیچیده آن است.

تخم شوید

تخم شوید به طور سنتی برای تسکین و آرام بخشی معده بعد از وعده های غذایی استفاده می شد.

جانشین برگ شوید، تخم شوید و روغن شوید است. برای این كار عصاره برگ تازه شوید را با روغن زیتون به نسبت مساوی مخلوط كرده و با شعله ملایم می‌‌ جوشانند تا آب آن تمام شود، ولی باید مراقب بود تا نسوزد؛ یا برگ تازه آن را در روغن زیتون ، پرورده نمایند و مكرر تجدید كنند كه خوب پرورده شود. این روغن برای درد مفاصل و اعصاب و نرم كردن سفتی‌ها بسیار موثر است.‌

تخم شوید به عنوان ادویه و چاشنی در غذاها به کار برده می شود. تخم شوید از برگ آن گرم تر و خشك تر است. در غذاها و ترشی‌ها برای معده مفید است. خوردن ترشی آن بعد از طعام قی‌ آور و مضر گرم مزاجان است.‌

تخم سوخته آن از تخم خام آن هم گرم تر و خشك تر است.

گرد آن زخم‌های تر و چركی را خشك می ‌‌كند.

دم كرده تخم شوید برای تسكین درد معده، رفع دل‌پیچه اطفال، و برای ازدیاد شیر مادران و بی ‌خوابی اثرات مفید دارد. دم كرده آن 4 تا 18 گرم تخم آن در هزار گرم آب است كه 2 تا 3 فنجان در روز بعد از هر غذا باید مصرف شود. جوشانده 50 تا 100 گرم برگ و سرشاخه شوید در هزار گرم آب، برای استعمال خارجی به کار می رود.‌

از شوید برای آرامش اعصاب و برای كاهش ورم و درد و متوقف كردن سكسكه‌ها استفاده می ‌‌شود.‌

مریم مرادیان نیری- کارشناس علوم تغذیه

بامیه

دركتب طب سنتي فارسي ، باميه مينوسيند به فرانسوي Gimbo و Gombaud و Ketmie comestible و به انگليسي Okra و Gumbo گفته ميشود.

گياهي است از خانواده پنيرك Malvaceae نام علمي ان Avelmoschus esculentrs Moench و مترادف ان Hibiscus esculentus L است.

مشخصات

باميه گياهي است از خوياشن و نزديك پنبه و كنف . ظاهرا موطن اصلي انافريق و يا مناطق گرم اسيا است.، ولي به هر حال به ساير مناطق دنيا رفتهو درحال حضر در اغلب كشورها و مناطقم معتدله و سرد كه كاشته شود چون تمل سرماي زمستان را ندارد به صورت گياه يكساله در مي ايد..

باميه گياهي است بلند برگهاي ان داراي بريدگي و چاك داركه برگ را به چند قسمت تقسيم مي كندو هر قسمت از برگ نوك تيز است ، شبيه برگ پنبه ، گلهاي ان درشت شبيه گلهاي خانواده پنيرك به رنگ زرد يا سفيد ، كبسول ميوه دراز نوك تيز سبز رنگ ولعاب دار. دانه هاي ان بي بو

معمولا ميوه هاي نارس و سبز باميه چيده شده و مصرف مي شود هم از نظر غذايي و هم براي مصارف دارويي . تكثير باميه از طريق كاشت بذر ان صورت ميگيرد كه درنواحي معتدل ايران بين اواخر فروردين تا خرداد كاشته مي شود.

معمولا بذر را يك شبانه روز خيس مي كنند وبه اين ترتيب سبز شدن ان تسريع ميشود فاصلهبين خطوط كاشت راردر حدد يك متر مي گيرند و پس از اين كه گياه سبز شد تنك كرده و فاصله بين بوته ها يباميه روي خط را حدود 40-30 سانتي متر ميگذارند. بذر بايد در عمق 1 – 2 سانتي متر بسته به نوع خاك زير خاك كاشته شود.

 

تركيبات شيميايي

از نظر تركيبات شيمياي غلاف يا ميوه باميه منبع غني از لعاب و pectin است و از نظر اهن و كلسيم نيز قابل توجه است. در غلاف ميوه تازه سبز باميه درحدود 520 واحد بين المللي ويتامين A مي باشد و به علاوه داراي تيامين ، رايبوفلاوين ، نياسين و سرانجام ويتامين C يا اسكوربيك اسيداست.

در هندوستان بررسي هاي شيميايي د رمورد استعمال لعاب ميوه نارس باميه به عنوان جانشين پلاسما انجام گرفته است و اين بررسي ها درمورد حيوانات شده و از لعاب ميوه باميهكه به طريق ازمايشگاهي تهيه ميشود براي افزايش حجم خون حيوان استفاده شده و نتاياج رضايت بخشي دادهاست.براي تسريع در اين جانشيني مقداري كم از خون حيوان به محلول تهيه شده اضافه شده و نتيجه سريعتر و بهتر گرفته مي شود در اين محلول كه از لعاب ميوه نارس باميه براي جانشيني پلاسما تهيه ميشود مواد دي – گالاگتوز ، ا- رامنوز و دي – گالاكتو – رونيك اسيد وجود دارد.

تمام گياه باميهمعطر است و عطري شبيه عطر ميخك از ان متصاعد مي شود و برگ و ساقه هاي باميه داراي Iodine است . درگلهاي ان دو نوع فلاونول پيگمان به نام گوسي پتين و كوورستين وجود دارد.

در هر يك صد گرم باميه خام ناررس مواد زير وجود دارد:

تب 9/88 گرم ، پوتئين 4/2 گرم ، مواد قندي و ساير هيدراتهاي كربن 6/7 گرم ، خاكستر 8/0 گرم ، كلسيم 92 ميلي گرم ، فسفر 51 ميلي گرم ، اهن 6/0 ميلي گرم ، سديم 3 ميلي گرم ، پتاسيم 249 ميلي گرم ، تيامين 17/0 ميلي گرم ، رايبوفلاوين 21/0 ميلي گرم ، ويتامين C 31 ميلي گرم ، ويتامين A 520 واحد بين المللي

 

خواص – كاربرد

باميه نارس پخته به عنوان سبزي لذيذ و مقوي است. جواشنده ميوه نارس باميه مقوي و نرم كننده و لطبيف كننده پوست و مدر است. در ناراحتي هاي نزله اي كه منجر به التهاب يك غشاي مخاطي همران ترشح است.همچنين در موارد سوزش مجراي ادرار در موقع ادرار كردن و احساس درد در موقع ادرار وبالاخره درموارد سوزاك مفيد است. لعاب حاصل از ميوه و تخم ان نيز نرم كننده است و براي سوزاك مفيد است . از برگهاي ان بهعنوان ضماد نرم كنندهاستفاده مي شود. تخم باميه معرق استو محرك قلبي و ضد اسپاسماست.

در چين از گلو تخم و ريشه و ميوه ان به عنوان دارو استفاده مي شود و نرم كننده و مدر است و براي تسهيل زايمانهاي مشكل تجويز ميشود. در استعمال خارج ي ضماد ان روي انواع زخمها گذارده ميشودو التيام دهنده است. از جوشانده ميوه ان براي معالجه سوزاك و سسسوزش مجراي ادرار استفاده ميشود و ز جوشانده ريشه ان براي معالجه سيفيليس استفاده ميشود . در هندوچين از ريشه باميه مانند جانشين خطمي استفاده مي شود . ميوه سبز تازه باميه منبع غني ويتامين B است. شربتي از جوشاندن ان در فيليپين تهيه ميشود وبراي زخم گلو و گرفتگي صدا بسيار مفيد است.

باميه از نظر طبيعت طبق نظر حكماي طب سنتي سرد و تر و تري ان از ساير بقول بيشتر است، از نظر خواص باميه براي مزاجهاي گرم خوب است. مميوه نارس ان رابا گوشت پخته ميخورندو در هندوستان معتقدندكه مقوي باه است. در صورتي كه اشخاص سرد مزاج بخواهند باميه بخورند براي اين كه سردي ان ضرر نرساندو عوارضي ايجاد نكندبايد با ادويه ميل كنند.